Đinh Tú Anh

« Chim có tổ, người có tông ». Đã là người, ai mà chẳng có quê hương bản quán, có nguồn cội để nhớ về. Nơi đó có tổ tiên, ông bà, cha mẹ, họ hàng, anh chị em ruột thịt; nơi cất giữ những ký ức thiêng liêng không thể xóa nhòa trong mỗi cuộc đời. Thế nhưng, một thời kỳ ly loạn đã khiến bao người phải chịu cảnh nước mất nhà tan, kéo theo những bi kịch xé lòng của thân phận viễn xứ. Bài thơ « Lạc mất một quê hương » của Đinh Nho Tiêu — đời 16B dòng họ Đinh Nho — chính là một tiếng nấc nghẹn ngào như thế: tiếng khóc của một người con lạc mất quê hương ngay trong tâm tưởng.

Mở đầu bài thơ, tác giả đặt người đọc vào một nghịch lý đầy xót xa của số phận:

Điệp ngữ « Chưa một lần… » vang lên dồn dập như một sự bàng hoàng, thảng thốt. Trong tâm tưởng, họ chưa từng thực sự muốn bước chân ra đi, nên chưa từng nhủ lòng rằng « ra đi là vĩnh biệt ». Họ chưa từng nói lời từ biệt, nên cũng chưa bao giờ nghĩ mình phải « hò hẹn một lần trở lại viếng thăm ». Nhưng rồi, cơn lốc loạn ly đã xô đẩy những bước chân lưu lạc. Bi kịch cuộc đời đã khiến họ chưa thể một lần quay về.

Để rồi, dù chưa thể trực tiếp đặt chân lại quê nhà, trong tâm tưởng, bối cảnh quê hương đã hiện rõ với nỗi đau thắt quặn. Huế — biểu tượng của văn hóa, của cố đô cổ kính thanh bình — giờ đây hiện lên trước mắt người ly hương qua bóng dáng chùa Thiên Mụ trầm mặc, đang « ngồi khóc những điêu tàn » của thời cuộc.

Rời xa mảnh đất chôn nhau cắt rốn, thực tại nơi đất khách hiện lên trần trụi và phũ phàng:

Ba tiếng « Không! » đặt ở đầu mỗi cặp câu như ba cái lắc đầu dứt khoát mà chua xót. Nó đẩy lùi mọi ảo mộng, buộc con người phải đối diện với thực tại nghiệt ngã. Giữa những lá vàng rơi nơi đất khách, người thơ không thấy sự thi vị, an bình của cuộc sống, mà chỉ nhìn thấy « Mắt Mẹ già u-uẩn ngấn lệ mong chờ ». Hình ảnh ấy như một vết dao cứa vào lòng: nơi quê nhà mẹ già ngày đêm ngóng trông, còn nơi phương xa, đứa con hoài hương chỉ biết bất lực, nghẹn ngào.

Nỗi sầu ấy càng nhân lên gấp bội khi chúa xuân gõ cửa. Mỗi độ Xuân sang — mùa của sum họp, đoàn viên — thì nhân vật trữ tình lại « khóc lặng lẽ bên những cánh hoa vàng ». Sắc vàng ấy chính là màu của cành đào, nhành mai Tết quê hương, màu của ký ức thanh bình cũ. Và đỉnh điểm của bi kịch là khi nhìn vào « những nấm mồ viễn xứ »: biết bao con người đã mang theo giấc mộng trở về, nhưng cuối cùng đành phải chôn vùi giấc mộng ấy theo thân xác họ nơi đất lạ quê người.

Để rồi, toàn bộ nỗi đau đớn, bất lực bấy lâu nay đã vỡ òa thành tiếng thét câm lặng ở khổ thơ cuối:

Hai câu hỏi tu từ « Ta không đi!!! Sao bỗng trở thành người viễn xứ? / Ta chưa về!!! Sao như lạc mất một Quê hương » diễn tả một tâm trạng vô cùng bàng hoàng, hoảng hốt. Có những cuộc ly hương không đến từ sự chọn lựa, mà do dòng đời đưa đẩy, bỗng chốc biến con người thành kẻ tha hương trên chính cuộc đời mình.

Tiếng gọi « Quê Hương ơi!!! » vang lên cùng hàng loạt dấu chấm cảm liên tiếp như một tiếng nấc xé lòng khi ý thức được sự tàn nhẫn của thời gian. « Da đã nhăn, mắt đã mờ, tóc hầu chớm bạc » — khi tuổi già đã sộc đến và quỹ thời gian cạn dần, mọi danh vọng nơi xứ người đều trở nên vô nghĩa. Khát vọng duy nhất còn níu giữ cuộc đời họ chỉ là triết lý « lá rụng về cội »: « Ta mong về đợi chết giữa Quê hương ».

Bài thơ khép lại bằng một dấu hỏi lửng lơ: « Nửa đời người hay trọn kiếp mãi phiêu linh !!!! ». Câu thơ gieo vào lòng người đọc một nỗi ngậm ngùi, xót xa vô hạn. Đó không chỉ là bi kịch của một cá nhân, mà là tiếng khóc chung cho cả một thế hệ phải mang thân phận lưu vong, suốt đời ôm một giấc mộng hoài hương đau đáu đến tận hơi thở cuối cùng.

Đọc bài thơ của Đinh Nho Tiêu →

Một người đàn ông rời làng mà không từ biệt người con gái đang đợi mình, bôn ba nửa thế kỷ, rồi trở về ở tuổi bảy mươi lăm để biết rằng nàng đã lấy người bạn của mình — anh giáo Sinh, đã thay mình phụng dưỡng thầy me mình như một người con dâu, và đã mất ba năm trước. Hai ông già từ đó thành tri kỷ. Ở giữa câu chuyện là cây trứng gà trước sân, hoa rụng mà hai đứa trẻ từng xâu thành vòng cổ — và bài thơ « Hoa trứng gà », được chép trọn trong kỳ thứ ba.

Kỳ 1. NÀNG

Năm đó đúng vào tiết thu. Giời trong giăng sáng. Lúa đã gặt xong phơi phóng cũng rồi. Tối tối giai làng gái bản chúng tôi rủ nhau ra ngồi hóng mát ngắm giăng trên miệng giếng khơi đầu làng. Ban đầu cũng túm tụm chuyện trò rôm rả con cà con kê tưởng chừng như không bao giờ dứt. Nhưng sau đó cứ lảng dần mà tách dần, tách dần ra từng đôi, từng đôi một kê dép ngồi riêng. Được cái miệng giếng tròn to nên cũng đủ chỗ cho vài ba, dăm bảy cặp đôi mà đảm bảo không đôi nào phiền não đến đôi nào. Tính từ thưở hồng hoang cho đến tận bấy giờ thì không biết cơ man nào là thế hệ được sinh ra và lớn lên bắt nguồn từ tình yêu của gái, của giai nảy nở từ vành giếng huyền thoại ấy. Mà quê tôi thời ấy yêu nhau không ra giếng làng, không ngồi góc bếp, chái nhà tâm sự thủ thỉ thì biết ngồi đâu đứng ở chỗ nào? Giếng xưa giếng đất. Bữa rồi về lại giếng đã được xây tường bao quanh kiểu như người ta thường xây quây bảo vệ di tích cổ từ ngàn xưa vậy.

Cũng giống như ai thưở ấy tôi với nàng cũng vành vạnh một đôi. Em tôi môi cắn chỉ, má đào non, mắt lá răm, mày lá liễu, dáng thanh cao so với trong làng ngoài tổng cũng là xinh xắn lắm. Người ta bảo gái đẹp thì không cách nọ cách kia đều sẽ khổ vì tình. Bao kẻ thèm thuồng nhưng nàng đã quyết yêu tôi. Đến độ tình đã nồng mà lòng cũng đã, một hôm nàng lim dim mắt dõi nhìn xa xăm mà e lệ bảo tôi: -Mai cậu về trảy buồng cau trước ngõ, mời thầy me bên ấy sang thưa chuyện bên này, tính cho rồi cái chuyện chúng mình kẻo để lâu tiếng vào nhời ra cũng phiền toái lắm. Tôi lúng túng: -Biết ý thầy me đằng ấy thế nào?

Hỏi là hỏi vậy thôi nhưng lòng tôi đã quyết. Đã từ lâu ấp ủ trong tôi cái ý định bỏ xứ mà đi. Tôi muốn đi xa cùng giời cuối đất để thấy, để biết đất rộng giời cao thế nào. Mặc dù rất yêu nàng nhưng tôi chẳng muốn mang theo nàng. Mà có muốn mang chắc gì nàng và thầy me nhà nàng chấp thuận cái ý rồ dại trái thuần phong mĩ tục của tôi. Vả lại tôi đã đọc được đâu đấy trong sách vở rằng thì là mà bịn rịn vợ con thì chẳng thể nào mà thỏa chí nam nhi, đời giai có trót được sinh ra ở đời cũng xem như là vứt bỏ mà thôi.

Quê tôi bao đời hình như chẳng có ai rời khỏi làng. Là tôi nghiệm ra thế. Ấy là tính về đận ấy, giờ thì khác rồi. Đận ấy làng tôi có hai thôn, giai thôn Đoài lấy gái thôn Đông và ngược lại. Ai mạnh bạo thì tự tìm lấy tình yêu, ai yếu đuối thì đã có bà mai bà mối lo cho. Nồi nào úp vung nấy. Do vậy, thôn trên xóm dưới ai ai cũng có hạnh phúc riêng mình. Chẳng ai phải chung đụng cùng ai nên cũng hầu như không có cảnh vợ lẽ con riêng. Hạnh phúc cứ thế ngập tràn trên đồng, ngoài bãi, trong xóm, ngoài thôn. Cuộc sống xem chừng cũng lâng lâng lắm lắm!

Nhưng tôi thì khác. Tôi phải bôn ba đây đó cho dù có sướng, cho dù có khổ ra sao. Chí ít cũng biết ngoài đồng đất quê mình ra còn có những đồng đất nơi khác. Chẳng nhẽ quanh năm suốt đời quanh quẩn chỉ có thôn Đoài, thôn Đông? Đoài Đông quê Nguyễn Bính trong thơ thì giống và khác Đoài Đông thật ở ngoài đời quê tôi thế nảo thế nào? Đến dế mèn còn biết phiêu lưu họa huống hồ gì mình lại là một đấng nam nhi.

Nghĩ vậy và làm vậy. Tôi đi. Chẳng từ biệt nàng. Tôi biết nếu gặp để chia tay nàng thì tôi bịn rịn sụt sùi mà chẳng thể nào dứt ra mà đi cho đặng. Thầy me tôi ban đầu phản đối kịch liệt rồi nhạt ngọt tỷ tê, mặt nặng mày nhẹ đủ cả nhưng sau thấy chí tôi đã quyết, tơ tưởng tôi đã kiên định lập trường thì nghĩ chẳng thể nào ngăn nên cũng đã bằng lòng. Dù tôi biết, ông bà cũng đau khổ lắm. Bậc làm cha làm mẹ nào chẳng đau lòng khi có thằng con giai bất hiếu như tôi. Chẳng biết nghĩ lo cho thầy me lúc tuổi già xế bóng mà chỉ lo bay nhảy cùng tăm cá, bóng chim, kiếm tìm hư ảo mà liệu có hư ảo hay không mà tìm?

Lận lưng con lợn béo tạ hai bán được những tám đồng, xắn quần ngang gối đội mũ cối tàu tôi nhảy tàu Bắc Nam trực chỉ hướng phương Nam thẳng tiến. Làng mạc xa dần bóng dáng người yêu đầu đời cũng xa dần. Đấy là nói về cái ngoại cảnh chứ trong lòng tôi thì thường luôn nhung nhớ khôn nguôi.

Thôi thì chẳng kể đến cái đận bôn ba xứ người của tôi làm gì. Thực ra thì cũng có nhiều điều đáng kể đáng nói lắm nhưng ngẫm ra nó cũng chỉ là vặt vãnh mà thôi. Lúc nào thư thư thì tôi biên đôi đoạn trong trường đời tôi làm quà cho các bạn đọc chơi cho vui vậy. Bây giờ tập trung nói chuyện về nàng.

Tựu trung lại thì cả cuộc đời tôi xem ra cũng chỉ là hoang phí mà thôi. Chí lớn tầm kinh bang tế thế nhưng phận mỏng cánh chuồn, sức hèn tài mọn. Mấy chục năm bôn ba chỉ là một kẻ giang hồ vặt vãnh, chẳng làm nên công trạng cóc khô một chút đỉnh gì.

Đận rồi tuổi cũng đã suýt soát ngoài bảy mươi nhăm. Chống gậy lần hồi lọ mọ giở về cố hương. Cố hương giờ nông thôn mới rồi nên đổi khác lắm lắm. Nhà cửa khang trang xây cất kiểu biệt thự nhà vườn, đường ngõ tinh tươm bê tông phẳng lỳ, điện đóm sáng trưng lung linh cùng những khóm hoa ngát hương bên những chùm cây trái lẳng lơ với những đàn gà béo mượt ra chiều sung túc và hưởng thụ viên mãn. Thật cũng mừng cho quê nhà.

Sau đận tôi đi biệt xứ nàng lấy chồng sang Đông. Bên tôi làng Đoài. Nàng lấy đúng anh giáo Sinh bạn tôi. Nàng sinh hạ cho anh giáo Sinh những tám người con. Các con các cháu của nàng giờ cũng đã yên bề gia thất, không có gì phải đáng lo lắng, phàn nàn.

Về nhà hôm trước thì hôm sau tôi sang thăm giáo Sinh. Bây giờ phải gọi là cụ giáo. Nàng đã về cõi tiên cũng đã ba năm.

Cụ giáo thì vẫn nho nhã như xưa. Sau tuần trà và gọi với xuống nhà dưới sai cô con dâu út giết gà làm cơm đãi khách, cụ còn dặn, làm một mâm tươm tất thắp hương cho nàng báo tin tôi đã giở về, thì cụ mới thủng thẳng kể chuyện về nàng cho tôi nghe.

Đận tôi đi rồi nàng thương nhớ khôn nguôi, quên ăn, quên ngủ. Ai khuyên cũng chẳng được ai nói cũng chẳng đừng mà cứ một mực đòi quyên sinh thủ tiết với kẻ bội tình là tôi. Thầy me bên nàng, thầy me bên tôi suy đi tính lại bàn hết nước hết cái, thử hết cách hết mẹo mà cũng chẳng xong.

Anh giáo bạn tôi cũng thương nàng lắm. Phần vì trước đó cũng có tơ tình với nàng nhưng ngại vì tôi đến trước đành thôi. Phần vì thấy cảnh nàng lúc này cũng chẳng cầm lòng cho đặng. Cho nên anh giáo khuya sớm lần mò đến cửa nhà nàng tỉ tê, khuyên bảo. Mưa dầm thấm lâu rồi nàng cũng phải lòng anh giáo lúc nào cũng chẳng biết. Nhưng mối chân tình dành để nơi tôi thì vẫn chẳng chút nào chuyển suy. Nàng hẹn anh giáo để tang cuộc tình tôi với nàng đúng chẵn ba năm ba tháng mười ngày rồi mới đặng tính chuyện yêu thương. Anh giáo hiền lành, tốt tính sống nhân văn nên cũng thể theo ý nguyện của nàng. Và rồi họ cũng đến được với nhau như các bạn đã biết.

Nàng cũng hẹn với anh giáo phải cho nàng được lui tới chăm sóc hầu hạ thầy me tôi như là con dâu, con gái. Có lẽ cũng bởi tôi là con một nên nàng cũng cám cảnh thầy me tôi tuổi già xế bóng không chốn tựa nương. Thì anh giáo cũng chiều lòng nàng mà đối đãi với thầy me tôi thật lòng như là đối đãi với thầy me của anh ấy, chẳng phân biệt là gì. Lúc đồng quà, khi tấm bánh cũng như buổi trái gió, hôm trở giời đều có mặt bố con mẹ cháu anh giáo và nàng. Thực tình tôi cảm động và biết ơn nàng vô cùng vô tận.

Cũng mừng cho nàng đã lấy được người chồng chu toàn và rất đỗi yêu thương chăm sóc cho nàng cả về vật chất lẫn tinh thần. Nếu nàng lấy tôi chắc chắn một điều rằng cuộc đời nàng sẽ vô cùng đau khổ. Nhưng tôi cũng chạnh lòng mà nghĩ thương cho anh giáo vì qua câu chuyện anh kể thì hầu như chẳng bao giờ mà nàng quên tơ tưởng đến tôi. Rõ khổ!

Đêm ấy hai lão già chúng tôi hàn huyên tâm sự đến tận khuya. Lúc về qua cái giếng làng thanh vắng tôi ra chốn cũ mà ngẫm lại chuyện xưa. Thôi số kiếp mình không ra gì nhưng một chuyến bôn ba đến trọn đời chí ít cũng còn có ích. Ấy là để chẳng làm khổ nàng thêm nữa...

Phần 2. TRI KỶ TRI ÂM

Từ đận già nua tuổi tác chống gậy lần hồi bất đắc chí giở gót về quê trú ngụ nơi quê nhà mà an dưỡng nốt cái phần đời còn lại của mình, một thân một mình, tôi trở thành tri âm tri kỷ của giáo Sinh. Như chuyện bữa rồi tôi đã kể các bạn cũng đã cùng nghe, giáo Sinh gọi là tình địch của tôi cũng đúng mà gọi là ân nhân của tôi cũng đúng. Tôi nể cái tình người nơi giáo Sinh. Cái sự giáo Sinh đối đãi với nàng với thân sinh tôi thì ngàn đời tôi không bao giờ giả hết nghĩa nặng ơn sâu. Cũng hay sự đời nhiều cảnh thoáng qua cứ ngỡ là trớ trêu nhưng sâu thẳm nội tình thì lại rất là nhân bản nhân văn thật nhiều suy ngẫm. Chuyện của chúng tôi mấy chục năm qua nghĩ cũng là lâu, nghĩ cũng là nhiều nỗi niềm day dứt nhưng rồi nghĩ cũng thoáng qua như nước thoảng qua cầu. Chẳng mấy chốc rồi bụi thời gian cũng lại phủ mịt mờ như bóng câu tăm cá mà thôi. Nghĩ đời thật đỗi vô thường!

Mấy bữa rồi phần vì đại dịch Vi rút Cô vi (COVID) đi lại nhiều e không tiện, phần vì chúng tôi cũng đã là người có tuổi, khí giời có phần ẩm ướt sang mùa nên cũng dễ sụt sùi mà ngại sang nhau. Điện thoại cầm tay có đấy nhưng lâu cũng chẳng dùng vì tai cũng đều đã nghễnh ngãng câu được câu chăng. Ngồi đối ẩm cùng nhau từ nào không rõ thì còn đoán khẩu hình mấy lại mỗi câu chuyện nó có ngữ cảnh riêng nên dễ hình dung do vậy chẳng khó khăn gì chứ gọi điện thoại cách mặt cách lòng thì khó. Thế mà thấm thoắt dễ cũng đến một tuần giăng có lẻ chưa giáp mặt nhau chưa sang nhà nhau chơi.

Đang định với tay lấy cái mũ kê-pi treo ở cái đinh đóng ở cột nhà để sang Đông thăm giáo Sinh thì nghe tiếng gọi cửa: - Ơ cụ Giáp có nhà không đới? Rõ là giáo Sinh, thiêng đáo để.

À mà tôi là Giáp. Bữa rồi cứ mải câu chuyện mà quên khuấy đi mất cái chuyện xưng danh làm mấy bạn cũ cứ in búc trên phây mà hỏi tôi là ai, có phải Giáp không mà nghe câu chuyện nó cứ quen quen như câu chuyện của Giáp. Đúng tôi Giáp đơi ! Sinh Giáp Dần. Tuổi hổ làm chúa sơn lâm. Cái thưở bình sinh thầy me dạy không nghe. Rằng con vào rừng nơi khỉ ho cò gáy lập nghiệp may ra còn nên công trạng chứ hổ mà ra phố chỉ tổ cho người ta giết thịt nấu cao, ăn nhằm ăn nhò gì mà đòi kinh bang với tế thế. Thánh thật ! Đúng là con không nghe cha mẹ trăm đường con hư. Giờ thì thôi rồi còn mơ mộng cái nỗi gì.

Tuổi tác sàn sàn nhưng giáo Sinh nom còn khỏe hơn tôi. Ừ thì là nói vậy chứ khỏe của tuổi trên dưới bảy nhăm thì không ai nói mạnh được. Giời cho mát mặt lúc nào biết lúc đấy mà thôi. Tôi cũng vậy giáo Sinh cũng vậy mà ai vào độ tuổi này của chúng tôi cũng đều là vậy. Gần đất xa giời hết cả rồi!

Giáo Sinh dựng chiếc xe đạp cà tàng vào gốc cây trứng gà trước sân rồi thong thả bước vào nhà. Ấy cũng cổ hủ bảo thủ lắm cơ, con cháu nó bảo mua cho cái xe đạp điện thì tiếc tiền không chịu. Bảo để ông đạp xe cho nó khỏe, thay thể dục.

Điệu bộ giáo Sinh xưa nay đều thong thả khoan thai vậy. Mẫu người này lúc nào cũng nhẹ nhàng quý phái sang trọng chỉn chu.

Cây trứng gà có nơi gọi là cây lê-ki-ma. Cây này đến mùa hoa rụng đầy sân. Sở dĩ tôi nhắc lại cây trứng gà là vì cây này xưa nàng và tôi hồi còn trẻ con thường nhặt hoa rụng của nó mà xâu vòng cổ, xâu vương miện chơi với nhau rất vui. Có lần tôi đã làm thơ kể về chuyện ấy đấy. Đăng trên phây rồi đấy. Thơ tôi có thể không hay nhưng thật, nhiều người đã đọc đã khen nhưng càng khen tôi lại càng lắm xót xa thương cho dĩ vãng đã xa muôn tầm tay với.

Tôi đi pha ấm trà. Loại trà móc câu thượng hạng Tân Cương Thái Nguyên đãi bạn cố tri. Loại trà này nhà thơ nhân văn giai phẩm Phùng Cung có câu thơ bất hủ: «Quất mãi nước sôi/ Trà đau nát bã/ Không đổi giọng Tân Cương». Nghĩa đen là trà này bền nước. Nhưng nghĩa bóng mà bây giờ bọn trẻ con chúng học là nghĩa chuyển tức là có quăng quật ông ấy như thế nào đi nữa thì ông ấy vẫn cứ là ông ấy. Không gì thay đổi được ông ây. Đúng là một con người khí khái!

Trở lại câu chuyện của chúng tôi thì bao giờ cũng vậy. Lúc đầu ai cũng ngại nói chuyện về nàng nhưng dăm câu ba điều câu chuyện lại cứ dẫn lối đến nói chuyện về nàng. Thế chứ lỵ. Thường thì giáo Sinh nói tôi nghe chứ tôi chẳng có nhiều chuyện để nói. Vả lại những kỷ niệm xưa giữa tôi và nàng tôi muốn chôn kín trong lòng chứ kể ra phỏng có ích gì. Biết đâu lại làm đau lòng giáo Sinh. Việc đó thì không bao giờ tôi muốn.

Hôm nay nhân chuyện Vi rút Cô vi đang nóng đang sốt đang thời sự toàn cầu, giáo Sinh kể có lần nàng cũng bị cúm mùa. Kiểu cảm sốt giở giời ấy. Thì nhà quê ai mà tránh khỏi lúc trái nắng khi giở giời. Cảnh làm nông một nắng hai sương càng không tránh khỏi. Nhưng lần này do làm đồng về bị ướt mưa nên nàng sốt cao. Nửa đêm hầm hập những bốn mươi độ dẫn đến mê sảng. Trong cơn mê nàng không gọi giáo Sinh mà cứ tên tôi nàng gọi. Con cái nàng nhìn nàng mà ngỡ ngàng. Giáo Sinh cũng nhìn nàng mà xót xa. Giáo Sinh bảo con cái khi nàng tỉnh cấm không được nói gì kể gì về chuyện mê sảng của nàng. Có lẽ không bao giờ nàng biết trong cơn mê sảng nàng đã gọi tên tôi?

Tôi hỏi giáo Sinh: -Anh có đau lòng không. Anh có giận nàng không! Giáo Sinh đáp: -Làm người thì ai không đau. Nhưng mà giận thì không!

Ai không đau lòng khi người đầu kề má ấp trong mơ thảng thốt réo gọi tên của kẻ tình xưa. Nhưng là một trí thức, một nhà giáo, giáo Sinh hiểu rằng, tình cảm trong tôi đã in sâu ghi đậm trong tâm trí nàng. Hằn nên những nếp nhăn trong não bộ của nàng. Chỉ cần thời cơ xuất hiện là những đoạn ghi âm ghi hình ấy như cái kim máy hát để đúng vào đường rãnh đĩa hát là tua là phát mà thôi.

Nhưng theo giáo Sinh thì sau đận ấy anh càng yêu càng quý nàng hơn. Người phụ nữ chung tình như nàng thời buổi bây giờ liệu đếm được có là bao? Hơn nữa khi tôi lại là một kẻ một người bội bạc.

Nghe giáo Sinh phân tích khoa học nên tôi cũng phần nào mà đỡ lăn tăn vì nghĩ mình đã quá có lỗi với giáo Sinh. Nhưng hỡi ôi tôi lại càng đau đớn bội phần vì sao mình lại có thể là một kẻ phũ phàng phụ tình đến thế. Sao nàng lại chung tình với tôi đến thế. Có đáng không nàng?

Tôi biết nàng không nguyền rủa tôi. Giáo Sinh không nguyền rủa tôi. Nhưng tôi khó mà bỏ qua cho mình được. Chả nhẽ tôi lại đến mức mà lại bỏ xứ mà đi. Bởi giờ ở nơi quê nhà ngồi đâu đi đâu nằm đâu nhìn đâu cũng thấy những hình bóng những đồ dùng vật dụng những kỷ niệm xa xưa gợi nhớ đến nàng.

Chuyện vãn đến hết hai ấm trà Tân Cương. Nhìn mặt trời cũng đã xuống núi. Tôi giục giáo Sinh ra về vì sợ giời tối đạp xe e không an toàn cho lắm. Từ thôn tôi sang Đông cũng cả một thôi đường chứ ít ỏi gì...

Hôm qua có người hỏi tôi chuyện kể có thật không đới! Tôi thưa không thật tôi kể ra làm gì. Già cả rồi kể chuyện ba láp làm gì. Tôi có sao kể vậy không biết thêm mắm thêm muối làm cho câu chuyện ly kỳ hấp dẫn hoặc éo le nghịch cảnh nên chuyện của tôi có thể không hay không xúc động đến ai. Nhưng tôi nghĩ có khi qua sự thật đời tôi có người rút ra cho mình được một bài học gì đấy cũng nên nên tôi kể. Vậy thôi!

Kỳ 3. LẠI NÓI VỀ BÀI THƠ HOA TRỨNG GÀ

Hổm rồi nhân biên đến cái đoạn giáo Sinh dựng cái xe đạp vào gốc cây trứng gà trước cửa nhà tôi cái bữa ổng đến thăm tôi sau mấy ngày không gặp nhau bởi cái lệnh toàn dân hạn chế đi lại trong mùa Vi rút Cô vy, tôi có nhắc đến cây trứng gà này của nhà tôi và một bài thơ. Cây trứng gà này đối với tôi là một nhân chứng sống chứa đầy ăm ắp những kỷ niệm vô cùng đẹp đẽ sáng trong giữa tôi với nàng và giữa nàng mới lại cả tôi. Bài thơ ấy âu cũng là cái ý tôi muốn ghi lại bằng nhời một phần trong những cái kỷ niệm âm thầm nhưng đẹp đẽ đã sớm chôn vùi trong dĩ vãng của tôi ấy. Nhưng e bài thơ chưa đạt được đến cái độ cái ý mà tôi muốn diễn tả cho lắm. Bởi cái tình nơi tôi là vậy nhưng cái nhời văn cách viết của tôi vốn dĩ vụng về. Vả lại tôi đâu đã phải là một thi nhơn mà học đòi viết lách đặng cho nó có hồn có cốt hòng đạt được đến cái trình là một bài thơ hay có sức lan tỏa lay động lòng người. Bài thơ này tôi đã đăng lên trên phây rồi đấy. Thật đấy! Bữa ấy tôi cũng đã nói tôi cũng đã đăng lên trên phây rồi nhưng tôi không trích không biên lại một vài ba câu một vài ba đoạn nên có bạn bán tín bán nghi nghĩ rằng cho rằng tôi xạo, biết gì thơ phú đâu mà đòi làm thơ mấy lại khoe thơ. Thì thật đúng là tôi đã đăng lên trên phây cách đây mấy năm rồi mà chứ không phải rằng là gần đây tôi mới đăng. Có người đọc rồi nhưng chắc cũng có người hẵng còn chưa đọc. Thì nay tôi cứ biên hẳn ra đây nguyên hẳn cả bài cho ai chưa đọc thì đọc kẻo không có người lại cứ nghĩ là rằng là tôi cứ hay bịa chuyện câu lai. Đây đây bằng chứng là bài thơ ấy có thật là đây!

Hoa trứng gà

Đấy rõ rồi nhé. Các bạn thấy đấy, nào tôi có bịa ra câu bịa chuyện một chút nào đâu! Chuyện thật cả đấy chứ. Đối với mọi người cây trứng gà hay còn gọi là cây hoa lê ki ma thì được gắn chặt với bài hát về người nữ anh hùng Võ Thị Sáu thân thương. Nhưng đối với tôi còn cả một câu chuyện khác. Câu chuyện tình vốn dĩ là đẹp đẽ nhưng kết thúc thì lại dở dang. Quá ư là giang dở dở dang.

Mà thì là mà quanh quẩn quanh gốc cây trứng gà tôi và nàng cũng chỉ là những câu chuyện, trò chơi cỏn con của thời trẻ nít xa xưa mà nó cứ âm thầm, mà nó cứ day dứt, mà nó cứ leo lét cháy mãi trong tim, đeo bám hằn sâu mãi trong trí nhớ trong tâm khảm tôi suốt cả cuộc đời chứ chả phải chơi. Nghĩ chuyện xưa của mình của thời mình so với trẻ con bây giờ nó khác xa nhau nhiều quá. Không biết cái thời buổi trẻ con người lớn, người già người trẻ cứ chúi mũi vào mạng vào điện thoại di động cầm tay thông minh như bây giờ thế này thì sau đó nó sẽ hình thành các ký ức tình cảm về nhau như thế nào? Có nguyên vẹn đơn sơ mà mộc mạc mà nhân văn nhân ái nhân đạo như thời của chúng tôi không? Đúng quả thực là tôi chịu, nghĩ mãi mà chẳng nghĩ ra! Chứ vào cái thời buổi chúng tôi thưở xa xưa đã chơi với nhau đã yêu đã quý nhau thì nó đẹp đẽ lắm, nó gần gũi nó ngọt ngào nó mộng mơ nó thiêng liêng lắm. Bạn cũ càng già càng nhớ càng nghĩ nhiều về nhau càng muốn tìm gặp tìm thăm nhau chứ huống hồ gì đã từng là người thương người nhớ người yêu một thưở một đời.

Thì là tôi cũng định đăng bài thơ lên để làm bằng để kẻo mọi người lại bảo rằng thì là mà tôi già rồi tôi trở nên trở nết mà bịa chuyện kể điêu. Nhưng càng biên thì càng chẳng thể nào mà ngăn nổi dòng cảm xúc đang chực dâng trào nên tôi lại cố kìm nén mà biên thêm mấy câu phân bình giải thích cắt nghĩa cho nó rõ ra. Cũng là mong bạn đọc niệm tình lượng thứ mà thể tất cho cái tội dông dài.

Thôi tôi dừng lại kẻo lại đã lê thê lại tiếp lê thê. Rồi thì thư thư nếu ý chừng các bạn muốn đọc tiếp xem tiếp nghe tôi kể tiếp chuyện tôi và nàng mấy lại giáo Sinh chồng nàng bạn tôi thì tôi lại tranh thủ những lúc rỗi rãi mà biên mà kể tiếp cho các bạn nghe. Còn nếu các bạn chẳng muốn quan tâm thì đánh tiếng tôi biết để tôi dừng lại tôi thôi bởi nhà còn bao việc. Vậy nhé!

Kỳ 4. CẢNH CŨ NÀO ĐÂU BÓNG DÁNG XƯA

Hôm qua có một bạn gái trẻ đọc bài tôi biên trên phây (Facebook) rồi cứ tưởng ra cái sự tôi đã có vợ rồi. Nàng còn phán rằng nếu nàng là vợ tôi thì nhất định cái cây trứng gà nhà tôi may ra chỉ còn lại mỗi một cái gốc mà thôi. Cũng đúng! Ghen tuông vốn dĩ là chuyện người ta thường tình mà lại. Đàn bà mà không biết ghen thì chứng tỏ chẳng phải là đàn bà. Ghen tuông mù quáng thì đáng trách chứ đằng này nhân chứng vật chứng rành rành ra đấy thì có mà chạy đằng giời. Đánh ghen là phải. Thì đấy! Ghen đến như Hoạn Thư trong Truyện Kiều là cùng mà người đời có ai oán trách gì ả đâu. Lại còn đồng cảm đồng tình bênh vực lại ấy chứ. Trách ngược lại Thúy Kiều ấy chứ. Nhưng tiện đây tôi cũng xin nhắc các bà, các chị, các em. Quá lắm thì đánh ghen còn không thì thôi nhé, để cho chồng một cửa, đàn ông có chút tật thì may ra họ mới có tài. Mình mà làm quá ra nhỡ đâu họ bị thui chột tài năng thì khốn. Uổng!

“Thực ra thì cây trứng gà suýt nữa thì cũng chẳng còn gốc”. Giáo Sinh dẫn tôi ra gốc cây trứng gà, vừa chỉ tay vào mấy vết thẹo do mấy nhát rìu sắc lẹm, cắm sâu vào gốc cây tạo ra vừa bảo mới tôi.

Tôi xây xẩm mặt mày. Chả nhẽ lại là giáo Sinh. Bấy lâu nay tôi cứ tưởng giáo Sinh là người rộng lượng nhưng không ngờ anh ấy cũng chỉ đến vậy mà thôi. Cũng ghen tuông, ích kỷ, hẹp hòi như ai. Thì người đời cả mà. Tôi chua chát thầm nghĩ trong lòng nhưng chẳng dám nói ra.

Diễn biến tâm trạng của tôi không qua khỏi cặp mắt nhạy cảm, tinh đời của giáo Sinh. –Sao anh xúc động vậy? Giáo Sinh hỏi. –Chắc anh nghĩ mấy nhát rìu ấy là của tôi chắc? –Nhầm to rồi, anh bạn! Giáo Sinh cười lớn.

Thì ra mấy nhát rìu ấy không phải là của giáo Sinh mà là của thầy tôi. Cây trứng gà lâu năm già cỗi đến mùa không còn cho trái cho hoa nên thầy tôi bàn với me tôi định chặt đi cho nó rộng cái khoảng nắng trước sân để đến mùa còn có chỗ mà phơi phóng thóc lúa ngô khoai cho nó thoải mái. Me tôi đồng ý.

Cơ mà cơ giời dun dủi thế nào mà sáng ấy thầy tôi vừa bổ mấy nhát rìu vào gốc cây trứng gà thì vợ chồng giáo Sinh đến. Nàng vừa hét toáng lên thất thanh: -Thầy ơi… đừng! Thì giáo Sinh vội vã dựng xe mà lôi tuột thầy tôi vào nhà. Sau hồi tỷ tê phân trần của giáo Sinh thì thầy tôi nghe ra và thế là cây trứng gà của chúng tôi thoát nạn. Thật hú vía!

Cây trứng gà thoát nạn nhưng mấy chứng tích của mấy nhát rìu thì mãi mãi vẫn còn nguyên đó. Lúc nào các bạn đến chơi nhà tôi tôi sẽ chỉ cho.

Giáo Sinh bảo mới thầy tôi rằng nhất định tôi sẽ giở về. Dù sớm dù muộn thì một ngày nào đó tôi sẽ giở về. Do vậy giáo Sinh khuyên thầy me tôi hãy cố gắng lưu giữ, bảo tồn càng nguyên vẹn càng tốt những cảnh vật xưa cũ như cái thời tôi còn ở nhà. Để đến khi tôi về tôi sẽ cảm thấy ấm áp gần gũi thân thương mà không có cảm giác xa lạ ngay chính trong ngôi nhà của mình ở trên chính quê hương của mình.

Tôi nhìn quanh. Đúng thật cả làng cả tổng đã nông thôn mới hết rồi. Đẹp đẽ khang trang hết cả rồi. Mà nhà tôi. Nếp nhà vẫn là nếp nhà hàng trăm năm trước. Lối ngõ vẫn hai hàng chè tàu cắt tỉa gọn gàng. Chái bếp, bờ tre, giếng nước…, rồi cả cây trứng gà, tôi nhớ như in, hầu như chẳng khác xưa là mấy. Và ký ức của một thời xa xưa của tôi cứ thế lại cứ chợt ùa về…có thầy me tôi… có cả nàng…

Và theo giáo Sinh. Ý tưởng giữ cho ngôi nhà của tôi nguyên vẹn như một bảo tàng cả về không gian hiện vật cũng như cả về thời gian ký ức không phải là của giáo Sinh mà là của nàng. Giáo Sinh chỉ là người góp phần đưa ý tưởng ấy giở thành sự thật mà thôi. Giáo Sinh không tin lắm chuyện tôi sẽ giở về nhưng mà nàng thì quả quyết. Vả lại, giáo sinh muốn cho nàng được đằm mình trong những kỷ niệm xưa mỗi đận về Đoài thăm thầy me tôi.

Quả thật tôi không biết nói gì hơn về con người giáo Sinh. Anh tốt với nàng quá. Anh tốt với tôi quá.

Kỳ 5. VÀ NÀNG ĐÃ SỐNG NHƯ THẾ NÀO...

“Bạn đọc của anh thắc mắc là đúng đấy.” Giáo Sinh mở lời. Hầu hết những người con gái chỉ hạnh phúc khi yêu và được yêu và được kết hôn với chính người mình yêu. Còn yêu một người, lấy một người thì kết cục của cuộc hôn nhân thường chẳng ra gì.

Nàng định ra cái ý tưởng cho nàng được để tang cuộc tình giữa nàng mới anh ba năm ba tháng mười ngày là có hai cái ý. Một là nàng chờ đợi xem liệu anh có nghĩ lại mà quay giở về mới nàng? Hai là nếu anh không giở về thì nàng cũng có đủ thời gian để cho vết thương lòng liền thẹo mà dứt khoát, mà đoạn tuyệt mới anh. Ba năm ba tháng mười ngày cũng là một con số tâm linh. Và kể như nàng cũng đã trọn đạo với anh. Nhưng hỡi ôi lòng người đâu phải là gỗ đá. Chữ yêu đã khắc đậm trong tim nàng mất rồi. Như tôi đã nói nhiều lần mới anh, trong suốt cuộc đời nàng, nàng đâu có phút giây nào có thể quên được anh.

Bạn đọc của anh đã nghĩ rằng nàng sẽ sống như một cái xác không hồn và vất vưởng đi theo bên cạnh cuộc đời tôi? Thì quả thực không sai. Đằng đẵng bao năm nàng đã: “Tôi vẫn đi bên cạnh cuộc đời/ Ái ân lạt lẽo của chồng tôi/ Mà từng thu chết, từng thu chết/ Vẫn giấu trong tâm bóng một người...”.

Tôi chợt lạnh nơi sống lưng khi giáo Sinh đọc đến khổ thơ. Trời ơi! Chả nhẽ bài thơ tôi chép tay tặng nàng vào trong cuốn sổ hôm ấy lại vận vào nàng thế ư? Nàng còn hỏi tôi, sao cậu không tìm những bài thơ vui chép tặng em mà lại chép bài thơ buồn đến vậy. Tôi cười, nhưng bài thơ hay quá, mối tình dang dở nhưng đẹp quá!

Hai sắc hoa tigôn! .Kh. Người là ai và mãi dấu mặt đến tận bao giờ? Người viết về người hay người biết trước mà viết về tôi mới nàng. Tôi thổn thức trong thầm nghẹn: “Đâu biết lần đi một lỡ làng/ Dưới trời gian khổ chết yêu đương/ Người xa xăm quá! –Tôi buồn lắm/ Trong một ngày vui pháo nhuộm đường...”.

Suốt những tháng ngày tôi trên dặm dài thiên lý kiếm tìm hư ảo ở đời thì ở nơi quê nhà, nàng đã phải vì tôi mà chịu nhiều dằn vặt, khổ đau. Còn tôi thì đã nhẫn tâm phớt lờ không hay, không biết. Đằng đẵng mấy chục năm. Có lẽ nước mắt của nàng cũng đủ để thành suối, thành sông trong khi tôi thì cứ mải lo vui thú cùng gió cùng giăng, cùng bầu cùng bạn. Điểm lại những cuộc rượu thâu đêm, những buổi nghe hát ả đầu đến sáng với những “chát” những “bòm” những “Hồng Hồng, Tuyết Tuyết” mà quên đi mục đích ban đầu của chuyến ra đi khiến lòng tôi nghẹn đắng. Vâng có lẽ cũng nhiều bạn trẻ bây giờ cũng đã và đang như tôi thưở đấy. Biệt lũy tre xanh hăm hở lên đường với tấm lòng trong trắng ngây thơ tràn đầy chí hướng. Nhưng những cám dỗ ở đời nào mấy ai đã đủ nghị lực để có thể vượt qua? Loanh quanh suốt cả cuộc đời lại giở về với một con số không tròn trĩnh bởi không kiên định được mục tiêu của thưở ban đầu. Hỡi các bạn tôi ơi, nếu lỡ bước chân ra đi phương trời lập nghiệp, hãy giữ vững lập trường mà tránh xa những cạm bẫy, những mật ngọt ở đời. Tương lai chỉ dành cho những ai biết vạch sẵn cho mình một con đường thẳng tiến cho dù có khó khăn vất vả đến đâu. Nên nhớ, ngựa hay mới có thể đi hết chặng đường dài...

“Mặc dù tôi chẳng bao giờ lạt lẽo mới nàng nhưng sự cố gắng của tôi cũng trải nhiều vô vọng”. Lời phân trần của giáo Sinh kéo tôi giở về thực tại. Tôi cảm thấy xót xa. Vậy thì trong ngần ấy năm họ đã chung sống mới nhau như thế nào? Chả nhẽ cuộc tình của họ chua chát đến mức như vậy ư? Khác gì họ giày vò hành hạ xát muối vào lòng nhau cơ chứ? Thật tim tôi đau xót đến vô cùng!

“Anh yên tâm. Tuy không quên được anh nhưng tình cảm của nàng đối mới tôi chỉ gượng gạo mấy năm đầu thôi chứ sau đấy cứ lớn dần lên theo năm tháng”. Như hiểu được những dòng suy nghĩ nơi tôi giáo Sinh nói tiếp. Anh biết không, chẳng gì có thể cảm hóa được tình cảm nơi người ta bằng tấm chân tình. Tôi đã đối đãi mới nàng bằng tất cả tấm chân tình của tôi. Tôi không có được cái ký ức tuổi thơ và những rung cảm của mối tính đầu nơi nàng nhưng tôi đã mang đến cho nàng cái tri kỷ của một người bạn, cái ân cần của một người anh và cái cảm thông của một người chồng yêu vợ hết lòng. Những năm sau này chúng tôi có thể mở lòng mới nhau bất cứ chuyện gì. Dần dần chúng tôi tuy hai mà một và gần như đến mức giữa hai chúng tôi không còn có một khoảng cách nào hết. Kể cả anh cũng không còn là hố sâu ngăn cách giữa tôi mới nàng. Nàng có thể thoải mái tâm sự cùng tôi về anh và tôi cũng sẵn sàng chia sẻ mới nàng mọi ngọt bùi cay đắng. Cuộc sống vợ chồng chúng tôi cũng có thể gọi là đã hạnh phúc viên mãn.

“Nàng sống thoải mái vui vẻ lắm”. Giáo Sinh tiếp. Nàng đối xử bên nội, bên ngoại rất chu toàn và luôn giữ đạo dâu con. Nàng rất ân cần và sẵn sàng lòng mới bà con lối xóm nên ai cũng quý, cũng thương. Nền nếp gia phong nhà tôi có được sự chuẩn mực trên dưới như bây giờ cũng là công của nàng cả đấy. Giáo Sinh tự hào nói tiếp.

Còn đối mới thầy me bên anh nàng cũng đã sống trọn đạo dâu con mặc dầu nàng chưa được làm dâu nhà anh ngày nào. Mỗi lần về bên ấy, nàng như được giở về với những kỷ niệm tuổi thơ, của mối tình đầu... Hỏi có buồn không? –Thực sự thì tôi rất buồn nhưng tôi tôn trọng nàng và tôi cũng vị nể nàng vì điều ấy. Giáo Sinh tâm sự. –Ai cũng có ký ức tuổi thơ, ai cũng có một góc khuất trong cuộc đời phải không anh?. Giáo sinh nghèn nghẹn nói...

(HẾT)

Nguyên bản dùng lối nói dân dã, lan man, cố ý giữ giọng xưa (giời, nhời, me, mới). Bản tiếng Pháp và tiếng Anh giữ giọng ấy chứ không làm cho trơn, và chỉ đi kèm nguyên bản để tham khảo.